Болалар қўшиқчилиги қачон оммалашади?

Болалигимизда эшитган ва айтиб юрганимиз, мурғак қалбга мос ва хос қўшиқлар ҳамон бизга юқори кайфият бағишлайди. Ўзимиз ҳам улғайиб, тинглайдиган қў­шиқларимиз ҳам гарчи анча «улғайган», «ўсган» бўлса-да, барибир болаликдаги ўша қадрдон, жонбахш оҳангларни соғинаверамиз. Аммо бугунги ўғил-қизларнинг ёшига мос бўлмаган қўшиқларни хиргойи қилиб юришига, унга рақсга тушишига кўп гувоҳ бўламиз.

Наҳотки, улар ўзлари ҳис қилишга эрта бўлган туйғулар та­раннум этиладиган хонишлардан таъсирланиш даражасига етган бўлишса, болаликнинг беғубор олами қайда қолди, деган савол­лар миянгизда чарх уради. Улар куйлайдиган қўшиқлар шунчалик камайиб кетдими? Болалар қўшиқ­чилиги ривожланишдан орқада қолмоқдами? Истеъдодли компо­зитор, кўплаб болалар қўшиқлари муаллифи Хуршида Ҳасанова шу мавзудаги саволларимизга жавоб берди.

Ютуқлар, ечимини кутаётган масалалар...

— Ўзбек болалар қўшиқчилиги ҳақида сўз кетганда, уни ривож­ланишдан ортда қолган, дейиш хато бўлади, — дейди Хуршида Ҳасанова. — Чунки бу йўналиш­да кўплаб композиторлар ижод қилишаётир, қанчадан-қанча қўшиқлар яратилмоқда, болалар гуруҳлари фаолият кўрсатяпти. Айни пайтда давлатимиз томони­дан соҳага катта эътибор қара­тилмоқда. Мисол учун, «Томоша» болалар театрига алоҳида бино ажратилди. Албатта, бу Нодира Қурбонова раҳбарлигидаги ушбу театрнинг янада қизғин ижодий иш боришига туртки бўлди. Кўп­лаб композиторлар, жумладан, мен ҳам жамоага турли-туман қў­шиқлар ёзиб беряпмиз. Шунинг­дек, «Марварид» болалар студия­си, «Тантана» гуруҳи, «Булбулча» хор жамоаси билан ҳам ижодий ҳамкорлигимиз мустаҳкам йўлга қўйилган. Булар — республика­даги энг кўзга кўринган ижодий гуруҳлар ҳисобланади. Ўз йўли­га, номига эга бўлиш мақсадида изланаётган жамоалар ҳам кўп. Пойтахтда ҳам, вилоятларда ҳам. Уларга ҳам бажонидил ёрдам беряпмиз. Бу нимадан далолат бе­ради? Болалар қўшиқлари кўплаб яратилишига талаб пайдо бўл­моқда. Натижада биз, ижодкорлар янада илҳом билан ишлаб, сифат­ли, жозибадор ашулалар ёзяпмиз.

Қолаверса, телеканалларда болалар мусиқий кўрсатувлари эфирга узатилмоқда. Мисол учун, ўзим «Болажон» телеканалидаги «До-ми-соль», кейинчалик «Қув­ноқ нотачалар» дея аталган кўрса­тувни олиб бордим. Юртимиз болажонларига янги-янги қўшиқ­ларни ўргатдик.

Ўқувчилар ўртасида мусиқа бўйича кўплаб кўрик-танловларда ҳакамлик қилганман. Гувоҳи бўл­ганманки, болалар қўшиқчилиги борасида ўсиш бор.

Аммо кўпинча бизга «Нега болалар қўшиқлари кам?» дея савол беришади. Аслида кам эмас, фақатгина тарғиботи суст. Юқорида айтганимдек, болалар қўшиқлари эфирларга узатилади. Лекин бошқа мусиқий дастур­ларга нисбатан олганда анча оз ва уларнинг соясида кўринмай кетади. Бунинг устига, халқимиз клипларга ўрганиб қолган. Била­мизки, бу жуда қиммат. Кейин уни тижорат каналларида айланти­риш ҳам яхшигина харажат талаб қилади. Гап шундаки, унга тикил­ган маблағ ўзини оқламайди. Шу маънода бу йўналишда ҳомийлик асосида лойиҳалар йўлга қўйилса, мақсадга мувофиқ бўларди.

Айни пайтда болалар қўшиқ­ларини нотага кўчириб китоб кў­ринишида нашр қилиш ҳам эъти­бордан четда. Агар бу иш амалга оширилса, мусиқий асарларимиз республикадаги барча ўқувчилар­га етиб борган бўларди.

Яна бир гап. Олдинлари (ўтган асрнинг саксонинчи йилларини назарда тутяпман) болалар мусиқа ҳафталиклари кўп ўтказиларди. Бутун республикадаги хор жамоа­лари муз саройида (кейинчалик «Алпомиш» саройи деб аталди) йиғиларди. Тасаввур қилинг, залда болалар хор йўналишида куйла­шарди. Қолаверса, санъат бай­рамлари, янаям қизиғи, дам олиш кунлари ўқувчилар учун болалар концертлари ташкил этиларди. Ўйлайманки, ана шундай тадбир­лар янгича кўринишда тикланса, болалар қўшиқларини тарғиб қилишда тўғри қадам қўйилган бўларди.

Қўшиқ — тарбия воситаси бўлиши керак

Фарзандларимиз учун яра­тадиган қўшиқларимиз тарбия воситасини ҳам бажаради. Уларда беғубор туйғулар, Ватанга, ота- онага бўлган муҳаббат, табиатга шайдолик, тўғрилик, дўстлик, тинчлик тараннуми ва ҳоказо­лар ифодаланиши болаларнинг маънавий шаклланишига таъсир кўрсатади. Эҳтиёт бўлиш керакки, болалар қўшиқлари матнида бач­кана фикрлар, қўпол, ҳақоратли сўзлар учраб қолиши ҳам мумкин. Бола онгига биринчи ўринда сўз етиб боради. Менга қўшиқ қилиш учун шеър тавсия этишса, албат­та, сўзларига эътибор бераман. Мазмуни саёз матнларни сўзсиз рад этаман. Биринчидан, бу ишни қилишга уяламан, шу билан бирга, номақбул қўшиқларни болаларга раво кўрмайман.

Оғриқли жиҳатларимиздан бири, ҳозирги кунда болажонлар­нинг ёшига мос бўлмаган севги, «ўлдим-куйдим» мазмунидаги қўшиқларни эшитиши, хиргойи қилиб юришидир. Яқинда теле­каналларимиздан бирида «ВИА Мароканд» гуруҳининг клипида жажжи ўғил-қизлар томонидан «я люблю тебя» сўзлари такрор-так­рор куйланганини кўриб қолдим. Балки қўшиқ учун болалар овози керак бўлгандир, лекин уларни клипда кўрсатиш нима учун ке­рак? Бу битта ҳолат эмас. Саҳнада ёки клипда ёшгина ўғил-қизларни «ошиқ-маъшуқ» образида талқин этиш ҳам учрайди. Ахир, болалар руҳияти издан чиқиб кетмаслиги­ни ҳам ўйлашимиз керак. Уларга ёшига, туйғуларига мос қўшиқ­ларни айттирайлик.

Ҳаваскорлик иши эмас, профессионал санъатдир

Болалар қўшиқчилигига про­фессионал санъат дея қараш ке­рак, деб ўйлайман. Чунки ҳамма нарса болаликдан бошланади. Шу даврда инсоннинг шахс бў­либ шаклланиши учун пойдевор қўйилади. Бугун уларга сифатли нарса берсангиз, эртага яхши- ёмонни фарқлашга ўрганади. Қо­лаверса, бу болаларга-ку, бўлаве­ради, дея қўл учида қўшиқ ёзсак, уларга ҳурмат билан қарамасли­гимизни, уларни қадрламасли­гимизни англатмайдими. Айрим пайтларда санъаткорлар ичида «болалар композитори экан» деб менсимай қарашлар бўлади. Ўйлашмайдики, ўз фарзанди ўша ижодкорнинг асарини куйлаб ўсган, шаклланган. Мен муси­қанинг кўплаб йўналишларида ижод қиламан. Шунга қарамай, болалар учун қўшиқ яратишни ўзимга фахр деб биламан. Мен ёзган қўшиқни куйлаган бола улғайганда ҳам «Хуршида опа­нинг қўшиғини ижро этганман» деб эслаб юради. Бу асаримнинг умри қанчалик узоқ бўлишини кўрсатиб беради.

Бола юрагини тинглаш керак

Ижодкор юрагидан ўтказмаса, яхши асар ярата олмайди. Ёзган нарсаси сунъий чиқиб қолади. Шу маънода мен қалбимда бола­ларча туйғуларни сақлаб қолган­ман, деб ўйлайман. Қувноқлик, хушчақчақлик табиатимда бор. Болалар билан мулоқот қилишни ёқтираман, улар билан тез тил топишаман.

Болалар учун қўшиқ ёзаётга­нимда ўзим ҳам яйрайман. Ижод­га бутун вужудим билан шўн­ғиб кетаман. Сабаби, уларнинг оламига яқинлигим бўлса керак. Баъзи композиторлар болалар учун қўшиқ яратаётганда «ҳеч ўхшамаяпти» деб хуноб бўлиш­ганига гувоҳ бўлганман. Демак, уларга айни шу нарса етишмайди ва қийналиб ёзишади. Менда эса аксинча. Мисол учун, «Болажон» телеканали буюртмасига асосан болаларга бағишланган «Иншо», «Етмиш ёшли болакай», «Сеҳрли тун», «Умид» фильмларига мусиқа ёзиш жараёним ҳам жуда завқли кечди. Хуллас, болалар қалбини забт этиш учун уларга ўзинг ҳам қалбингни очишинг керак.

Суҳбатдош: Тўлқин ШЕРНАЕВ

Изоҳ 0

Изоҳ қолдириш